Wat is IoPT?


In 2020 kwam ik in aanraking met de Identiteitgeoriënteerde Psychotraumatheorie (IoPT) van dr. Franz Ruppert. Ik kwam op het spoor van deze methode via een supervisiegenoot uit het systemisch werk. Ik liep al een tijdje vast in het doorbreken van mijn eigen patronen en de patronen in de taaksystemen waarmee ik werkte en had behoefte aan nieuwe manieren, aanvullend op het systemisch werk, om nog beter te begrijpen wat patronen precies willen zeggen. Waarom zijn ze er? En waarom gaan ze niet altijd weg als ze eenmaal herkend en erkend zijn? Het ontbrekende puzzelstukje vond ik in het driedelig traumamodel van Franz Ruppert over fragmentatie van de psyche na het doormaken van ingrijpende en overweldigende gebeurtenissen. De verbinding met de eigen identiteit gaat verloren. Hetzelfde fenomeen zag ik in organisatiesystemen. Hoe werkt dit precies?



Autonomie en identiteit

De IoPT methode is ontstaan vanuit de ervaringen met familieopstellingen uit het systemisch werk en gaat over autonomie en identiteitsontwikkeling: wie ben ik? Wat wil ik? De methode is door traumadeskundige Prof. Dr. Franz Ruppert ontwikkeld op basis van dertig jaar onderzoek en praktijkervaring als psycholoog en vrijgevestigd psychotherapeut. De focus van IoPT ligt op wat jou heeft gevormd tot de persoon die je nu bent. Het gaat over wat er ín jou is gebeurd als gevolg van wat je is overkomen in het familiesysteem. In eerste instantie in relatie tot de moeder en later tot de vader. Hoe ben je verwelkomd? Kon je er zijn met je eigen behoeften? Werd je beschermd? In de relatie met de moeder en daarna met de vader ligt de basis voor hechting. Hoe je ouders met je omgingen bepaalt in belangrijke mate hoe je jezelf neerzet in de wereld en hoe je relaties aan gaat. Het beïnvloedt het vermogen tot een gezonde balans tussen nabijheid en afgrenzing.


"Trauma is niet wat je overkomt, het is wat binnenin je gebeurt als resultaat van wat je is overkomen"(Gabor Maté)

Splitsing van de psyche

Als je behoeften vroeger niet serieus werden genomen, je werd veel alleen gelaten of genegeerd in wat je nodig had, leidt dit tot vervreemding van jezelf en is het spannend om (intieme) relaties aan te gaan. Een kind wil gezien en gewaardeerd worden om wie het is en wat het doet, niet om wat het van de ouders moet zijn of moet doen. Het heeft liefde en nabijheid nodig, allereerst van de moeder en daarna van de vader. Als deze basisbehoefte vroeger niet werd beantwoord, of soms wel en soms niet, gaat het kind rebelleren of zich terugtrekken totdat het ervaart dat het geen zin heeft en het niet anders kan dan de eigen behoeften opgeven. Het kind gaat zich identificeren met de wil van de moeder en/of de vader. Het is van hen afhankelijk en zal er alles aan doen om door hen gezien, gewaardeerd en geliefd te worden. Tot het punt dat het zijn eigenheid opgeeft. De eenheid in de psyche gaat verloren. De splitsing in de psyche is de kern van IoPT.



Traumadelen

Splitsing is het gevolg van een traumatische ervaring. Vooral trauma in de beginfase van het leven leidt tot veel levensproblemen. Dit type trauma is het gevolg van een of meerdere ingrijpende gebeurtenissen waarin iemand zoveel angst en onmacht ervaart, dat het niet lukt om deze in de realiteit te verwerken (I.G.M. van der Pol, 2019). De onverdraaglijke gevoelens worden afgesplitst naar het onbewuste. Dit kan al gebeuren vanaf zeer jonge leeftijd of zelfs in de baarmoeder als er nog geen ik-besef is. Om de overweldiging en onverdraaglijkheid te overleven, splitst de psyche van het kind zich op. De innerlijke eenheid gaat verloren. Vanaf dan voelt het alsof het uit verschillende delen bestaat. Als volwassene ervaar je op het ene moment rust en verbondenheid en het volgende moment ineens angst, onmacht, boosheid of verdriet, of je voelt weinig tot niets. Zolang de 'bevroren' herinneringen aan de traumatische gebeurtenis(sen) niet zijn (h)erkend, kunnen ze plotseling worden getriggerd bijvoorbeeld door een geluid, een blik of een aanraking. De getraumatiseerde delen willen erkend worden, dat betekent: voelen hoe het toen was met de gezonde aandacht van nu.


"Je lijf weet wat jij vergeet"

Overlevingsdelen

Naast het traumadeel zijn er in de psyche - en ook in systemen - overlevingsdelen aanwezig. Deze delen doen er alles aan om de onverdraaglijke en overweldigende gebeurtenissen en gevoelens af te schermen. De overlevingsdelen ontwikkelen talloze manieren om de afgesplitste gebeurtenissen en gevoelens buiten het bewustzijn te houden. Ze maken bijvoorbeeld de werkelijkheid mooier dan die is, willen alles begrijpen, storten zich op werk, praten veel, leggen de verantwoordelijkheid bij anderen neer, rationaliseren, zijn perfectionistisch en/of je stoppen met voelen. Dit gebeurt vanuit het menselijke mechanisme om de harde realiteit te willen vermijden en pijn uit de weg te gaan. De overlevingsmechanismen zijn als dikke beschermingsmuren en hebben de taak ervoor te zorgen niet opnieuw overweldigd te worden. Ooit waren ze noodzakelijk en de enige manier om door te kunnen leven in de storm van onverdraaglijkheid en overweldiging. Op lange termijn zijn ze disfunctioneel, roepen de overlevingsdelen stress op en belemmeren ze een gezonde ontwikkeling.



Gezonde delen

Het derde deel in de psyche zijn de gezonde delen. Deze delen willen de realiteit onder ogen komen en erkennen. Ze staan voor het deel in de psyche dat ongeschonden is gebleven, wat er ook gebeurd mag zijn. Ieder mens en ieder systeem heeft dit gezonde deel in zich. De gezonde delen hebben als kenmerk dat ze verbonden, nieuwsgierig en creatief zijn en in staat om de realiteit open waar te nemen. Het zijn ook de delen die in staat zijn om vertrouwen te hebben in anderen, omdat zij vertrouwen hebben in zichzelf. Gezonde delen hebben de mogelijkheid om te reflecteren en zijn bereid de verantwoordelijkheid te dragen voor de gevolgen van eigen daden. Deze delen willen de waarheid erkennen en zich ontwikkelen. De overlevingsdelen in de psyche vragen echter zoveel energie dat ze verbinding met de gezonde delen in de weg staan. Om meer verbinding mogelijk te maken met de gezonde psychische structuur is het daarom noodzakelijk de overlevingsdelen te ontmaskeren en de pijn die ze willen afschermen, alsnog te verwerken en integreren.



Splitsing in organisatiesystemen

Splitsing in de psychische structuur komt ook voor in systemen. Daar is hetzelfde mechanisme actief. Ook hier valt de eenheid uit elkaar na het doormaken van onverdraaglijke situaties die zo overweldigend zijn dat ze niet in de realiteit kunnen worden verwerkt. Er ontstaat polarisatie. Dit gaat ten koste van het gezamenlijke doel en het geven van steun aan elkaar. Alle energie richt zich op overleving en gaat naar de overlevingsdelen in het systeem. Die overlevingsdelen zijn er om de onverdraaglijke gevoelens die niet zijn verwerkt, buiten het bewustzijn te houden. Ze worden afgesplitst naar de onderstroom. Het systeem, en de mensen daarbinnen, ontwikkelen strategieën om de afgesplitste gevoelens te onderdrukken. Ze gaan bijvoorbeeld ontkennen, rationaliseren, de werkelijkheid mooier maken dan die is, worden perfectionistisch, praten veel, leggen de verantwoordelijkheid bij anderen, willen snel voorwaarts, stoppen met voelen etc. De strategieën waren ooit nodig om niet te bezwijken onder de angst en machteloosheid en het noodzakelijke werk te kunnen voortzetten.


"Organisaties zijn sociale, levende organismen die schade op kunnen lopen, net als mensen" (Phillipe Bailleur)

(Zelf)regulatie

In de wereld van systeemdenken en systemisch werk gaat het vaak over patronen doorbreken. Daar is erkenning voor nodig. Vanuit de erkenning voor hoe het ooit was, waar vandaan excuses ontvangen kunnen worden, kan het systeem herstellen en patronen loslaten, dat is het credo. Echter, in mijn werk heb ik meermaals meegemaakt dat ondanks erkenning, patronen vroeg of laat terugkeerden. Vanuit de IoPT theorie is erkenning dan ook meer dan het herkennen en woorden geven aan hoe het ooit was. De erkenning die helend is gaat over verwerking van de afgesplitste gebeurtenissen en gevoelens. Dat betekent voelen hoe het was, vanuit de realiteit van nu. Dit is misschien wel de spannendste stap in het proces. De afgesplitste onmacht, boosheid en verdriet zitten in de vezels van het systeem en in de vezels van het lijf. Met het hoofd kun je misschien begrijpen wat er is gebeurd, je kunt het vanuit ratio niet integreren. Mensen zijn empathische wezens die pijn verwerken via de gevoelslaag. Om die stap te kunnen zetten zijn voldoende gezonde delen nodig die kunnen dragen wat het systeem is overkomen. Integratie begint dan ook met (zelf)regulatie. zodat er voldoende draagkracht in het systeem beschikbaar is om de onverdraaglijke gevoelens te kunnen verwerken.